دکتر فهیمه رمضانی / دیابت بارداری
مدت زمان مطالعه ۱۱ دقیقه

دیابت بارداری

برای امتیاز به این نوشته کلیک کنید!
[کل: 0 میانگین: 0]

دیابت بارداری

نویسندگان:

دکتر فهیمه رمضانی تهرانی، متخصص زنان و زایمان، فلوشیپ بهداشت باروری، استاد، مرکز تحقیقات اندوکرینولوژی تولیدمثل، پژوهشکده علوم غدد درون ریز و متابولیسم، دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی

دکتر سمیرا بهبودی، متخصص بهداشت باروری، استادیار، مرکز تحقیقات اندوکرینولوژی تولیدمثل، پژوهشکده علوم غدد درون ریز و متابولیسم، دانشگاه علوم پزشکی شهید بهشتی

ديابت حاملگي یکی از انواع ديابت است كه برای اولین بار در دوران بارداری ظاهر می‌شود. تقریبا بين 5 تا 10 درصد زنان  باردار درصد زنان حامله دچار اين نوع ديابت مي شوند و لذا اين بيماري يكي از شايعترين عوارض بارداری است.

بطور طبیعی سيستم گوارش بيشتر غذاي خورده شده را به نوعي قند به نام گلوكز مي شكند. گلوكز وارد خون شده و با كمك هورمون انسولين كه از لوزالمعده ترشح مي شود، وارد سلول شده و سوخت لازم براي سلول‌هاي بدن را فراهم مي‌كند.

در طي حاملگي، ترشح برخی هورمون های جفتی در سه ماهه دوم بارداری سبب ایجاد مقاومت به انسولین میگردد. به این معنی که این هورمونها استفاده از انسولين را براي سلولهای بدن مادر دشوارتر مي‌كنند تا شرایطی را فراهم آورند که قند خون به میزان کافی در اختیار جنین قرار بگیرد. از اين رو لوزالمعده‌ی مادر بايد انسولين بيشتري توليد كند تا قند خون مادر را در محدوده طبیعی نگه دارد. در بيشتر زنان حامله اين مسئله مشكلي ايجاد نمي‌كند ولي در صورتيكه لوزالمعده ی مادر نتواند به اندازه لازم انسولين ترشح كند، گلوكز به جاي رفتن به درون سلول ها و تبديل شدن به انرژي در داخل خون باقي مي‌ماند و سطح قند خون بالا رود و ديابت بارداری رخ مي دهد.

دیابت بارداری

تشخیص دیابت بارداری

واقعيت اين است كه ديابت حاملگي اغلب بدون علامت است. وجود برخی عوامل خطر شانس ابتلا به دیابت بارداری را افزایش میدهند. این عوامل شامل: چاقي، سابقه ابتلا به ديابت حاملگي در حاملگي هاي قبلي، سابقه خانوادگي ديابت در بستگان درجه اول، اختلال تحمل گلوکز پیش از بارداری، سابقه بدنيا آوردن نوزاد ماکروزوم بالای 4000 گرم، مرگ جنینی داخل رحمی بدون دليل، سابقه بدنيا آوردن كودك دچار ناهنجاری های جنینی، سن مادر باردار بالای 25 سال، مصرف کورتون و ابتلا به سندرم تخمدان پلی کیستیک می‌باشد.به توجه به شیوع بالای دیابت و چاقی در کشور ما و افزایش سن مادران، به نظر می رسد که تمام زنان باردار باید از نظر ابتلا به دیابت بارداری بررسی شوند.

به منظور تشخیص دیابت بارداری کلیه ی زنان باردار می بایست در سه ماهه اول بارداری با اندازه گیری قندخون ناشتا غربالگری گردند ، تا در صورت ابتلا به موقع درمان شوند. بعلاوه توصیه می گردد کلیه ی زنان باردار یکه قند خون ناشتای آنان در سه ماه ی اول طبیعی گزارش شده است مجددا می بایست در سه ماهه دوم بارداری در هفته بیست و چهارم تا بیست و هشتم بارداری با آزمون تحمل خوراکی گلوکز غربالگری شوند. این آزمایش شامل ابتدا اندازه گیری قند خون ناشتا (با دوره ناشتایی 8 تا 10 ساعت) و سپس نوشیدن سریع یک محلول شیرین که حاوی 75 گرم گلوکز است، می باشد. بدن این گلوکز را به سرعت جذب می کند که موجب افزایش قند (گلوکز) خون در طی  تا 60 دقیقه تا 120 می‌گردد. یک ساعت و دوساعت پس از نوشیدن محلول شیرین، یک نمونه خون از بازوی مادر باردار گرفته میشود. نمونه خون نشان می دهد که چه میزان از محلول قندی توسط بدن استفاده شده است. چنانچه قند خون مادر در هر کدام از این آزمایشات خارج از محدوده نرمال باشد، تشخیص دیابت بارداری برای پزشک مسجل می‌گردد.

پیامدهای منفی دیابت بارداری بر سلامت مادر، جنین و نوزاد

دیابت بارداری در صورتی که درمان نشود، می‌تواند عواقبي جدي برای مادر، جنین و نوزاد داشته باشد. یکی از مهمترین عوارض دیابت بارداری افزایش وزن جنین به نسبت سن بارداری است که به “ماکروزومی” یا “درشتی جنین”معروف است. در واقع قند خون بالا در مادر باردار سبب بالا رفتن قند خون جنين مي شود. در نتيجه، لوزالمعده جنين بايد براي سوزاندن گلوكز اضافي انسولين بيشتري ترشح كند. مجموعه اين اتفاقات سبب مي شود بدن جنين چربي بيشتري توليد كرده و وزن جنين بويژه در کمربند شانه‌ای افزايش يابد. این امر منجر به اختلال در روند زایمان میشود و ممکن است شانه‌های بزرگ جنین در کانال زایمانی گیر کند و منجر به آسیب به اعصاب یا شکستگی استخوان ترقوه جنین گردد. در عین حال خود مادر نیز ممکن است در روند زایمان این جنین درشت دچار آسیب دیدگی بافت نرم کف لگن گردد. هرچند که این عوارض معمولا بدون عوارض جدی و دائمی بهبود پیدا میکنند اما میتواند نگرانی زیادی را برای مادر و پزشکان ایجاد کند.

به دليل اين خطرات، در صورتيكه پزشك به بزرگ بودن جنين مشكوك باشد ممكن است سزراين توصيه شود. خوشبختانه، در صورتيكه ديابت حاملگي كنترل شود، تنها در درصد كمي از موارد جنين بيش از حد بزرگ مي شود.
از طرفی ممکن است با قطع شدن منبع انتقال گلوکز به جنین، به فاصله كوتاهي پس از تولد نوزاد، قند خون نوزاد افت كند و دچار تشنج شود، زيرا بدن وي همچنان در حال توليد مقادير اضافي انسولين است. به همين دليل، بلافاصله در اتاق زايمان و یک ساعت پس از تولد، قند خون نوزاد پايش و كنترل مي شود. در صورتيكه قند خون پايين باشد كودك بايد در اسرع وقت چه با شير مادر و چه با شير خشك تغذيه شود و یا در موارد شديد افت قند خون ممكن است گلوكز وريدي به نوزاد داده شود.

در عین حال در صورتيكه ديابت حاملگي بخوبي كنترل نشود ممكن است خطر ابتلا به زردی دوران نوزادی، افزایش تعداد گلبول هاي قرمز خون نوزاد، و افت کلسیم خون نوزاد در این دسته از نوزادان بیشتر است که در مجموع شانس مرگ ومیر این دسته از نوزادان را افزایش می‌دهد.

یکی دیگر از عوارض مهم اما قابل پیشگیری دیابت بارداری مرگ داخل رحمی جنین است که البته در صورتی که قند خون مادر به خوبی کنترل شود تا حدود زیادی قابل پیشگیری میباشد. توصیه می شود کلیه ی زنان باردار مبتلا به دیابت حاملگی در سه ماهه ی سوم بارداری حرکات جنین خود را به خوبی رصد کنند و هرگونه تغییر در روند حرکات جنین را با پزشک خود در میان بگذارند. به علاوه توصیه می شود پاسخ قلب جنین به حرکاتش از طریق آزمونی که اصطلاحا بدان تست غیراسترسی یاnon stress test(NST) گفته می شود بطور دوره ای در هفته های آخر بارداری بررسی شود. هم چنین با استفاده از روشهای پیشرفته تر سونوگرافی که بدان اصطلاحا پروفیل بیوفیزیکی ((Biophysical sonography گفته می شود صحت و سلامت جنین مورد بررسی دقیق قرار گیرد.

راه های ارتباطی با دکتر فهیمه رمضانی تهرانی

شماره تماس : 02188886218

آدرس مطب : تهران، خیابان ولیعصر، بالاتر از پارک ساعی ، خیابان ۳۲ ، ساختمان یاس، طبقه ۳، واحد ۳۰۱

پیج اینستاگرام دکتر فهمیه رمضانی تهرانی

ویدئو سنتر آپارات دکتر فهمیه رمضانی تهرانی

درمان ديابت حاملگي

به محض تشخیص دیابت بارداری در هر سنی از بارداری درمان مناسب شروع میشود. برای درمان دیابت بارداری گامهای زیر باید انجام شود:

گام اول : اصلاح سبک زندگی که شامل رژیم غذایی مناسب و فعالیت فیزیکی است.

  • در رژيم غذايي، بايد تعادل صحيحي ميان پروتئين، چربي و كربوهيدرات وجود داشته باشد. همچنين ويتامين هاي لازم، مواد معدني و كالري لازم بايد تأمين شود. از مصرف غذاهایی که نمایه گلایسمی بالاتری دارند مانند انواع شربت های شیرین که با سرعت و شدت بیشتری قندخون را افزایش میدهند باید خودداری کرد کرد. همچنين پرهيز از حذف وعده هاي غذايي، بويژه صبحانه، بر ثابت نگه داشتن قند خون مؤثر است. توصیه های کلی تغذیه ای در دیابت بارداری عبارتند از
  • مصرف غذا در حجم کم و دفعات بیشتر
  • کاهش مصرف قندهای ساده مثل قند، شکر و تنقلات شیرین
  • استفاده از همه گروهای غذای به شکل متنوع و متعادل
  • کاهش مصرف غذاهای چرب و سرخ کرده و نمک
  • استفاده روزانه از مواد غذایی فیبردار مثل حبوبات، سبزی، میوه و نانهای سبوس دار مثل نان سنگک
  • جایگزین کردن مواد غذایی با قند پایین ترمانند نان بربری، نان تافتون و سنگک با مواد غذایی با قند بالاتر مثل نان لواش و سیب‌زمینی
  • پرهیز از مصرف چربی‌های اشباع شده و نیز اسید چرب ترانس و جایگزین کردن آن با چربی‌های غیر اشباع مفید نظیر امگا۳، امگا۶ و روغن زیتون
  • افزایش مصرف سبزیجات بصورت خام یا پخته ( حداقل دو واحد در روز)
  • محدودیت در مصرف میوه هایی مانند هندوانه، خربزه، انجیر، طالبی شیرین، انگور عسگری به علت قند بالا و خودداری از مصرف آب میوه

باید توجه داشت که مصرف سه گروه از مواد غذايى در مادران باردار ديابتيك مجاز نيست:

  • مواد غذايى با سديم بالا نظير كالباس، سوسيس يا هر نوع ماده غذايى كنسرو شده، چيپس، پفك
  • مواد غذايى چرب با كلسترول بالا: هر نوع غذاى سرخ شده، انواع گوشت قرمز پر چرب، كله پاچه، پوست مرغ، مايونز، شير و لبنيات پر چرب
  • قند هاى ساده در مقادير بالا: انواع شيرينى، بيسكويت، نوشابه هاى گازدار، قند، شكر، عسل، مربا، انواع بستنى
  • برای انجام فعالیت فیزیکی، توصیه می شود حداکثر 30 دقیقه در طول روز به مدت 3 روز در هفته فعالیت بدنی متوسط داشته باشد، که شامل ورزش های هوازی با درگیر کردن عضلات بزرگ بدن و نیز تمرین های مقاومتی و کششی و قابل انعطاف خصوصا در اندام فوقانی (دست‌ها) می‌باشد. برای انجام آن ابتدا با گرم کردن به مدت 5 دقیقه شروع شود و پس از انجام فعالیت ورزشی نیز به تدریج سرعت انجام حرکات ورزشی با انجام حرکات کششی بسیار آرام، کمتر شود. برای انجام فعالیت ورزشی زن باردار باید کفش گشاد و لباس راحت بپوشد، بر روی زمین صاف ورزش کند، حداقل یک ساعت قبل از شروع فعالیت بدنی غذا نخورده باشد، قبل و بعد و در طول انجام فعالیت بدنی، به اندازه کافی آب بنوشد، بعد از انجام ورزش های نشسته برای جلوگیری از سرگیجه به آرامی و به تدریج بلند شود، در هنگام ورزش سعی کند به نقطه خستگی نرسد. اگر حین انجام ورزش نمی تواند صحبت کند، احتمالاً بیش از اندازه و با سرعت زیاد ورزش می کند و باید سرعت انجام فعالیت ها را کاهش دهد. لازم به ذکر است که کلیه افرادی که دارای سابقه سقط هاي مكرر خود به خودي، پارگی زودرس کیسه آب و زايمان زودرس، چند قلويي، نارسايي دهانه رحم، خونريزي يا جفت سر راهي، بيماري قلبي، عروقی و تنفسی ، ابتلا به صرع، فشار خون بالا و پره اکلامپسی، مصرف سیگار، سابقه زندگی به سبک نشسته، چاقی شدید با نمایه توده بدنی بالاتر از 35، کم خونی شدید و محدودیت رشد داخل رحمی هستند انجام ورزش برای آنان توصیه نمی‌شود.

گام دوم: در صورتيكه قند خون با رژيم غذايي و ورزش كنترل نشود پزشك ممكن است انسولين تزريقي نيز تجويز كند. حدود ده درصد زنان مبتلا به ديابت حاملگي به انسولين نياز پيدا مي كنند. اخيراً بعضي پزشكان به جاي انسولين، داروهاي خوراكي نظير متفورمين تجويز مي كنند ولي هنوز در مورد مؤثر بودن اين داروها ترديدهايي وجود دارد. همزمان با تجویز انسولین پزشک ممکن است پایش روزانه انسولین را با دستگاه گلوکومتر توصیه کند. پایش سطح گلوکز خون در طی روز کمک می کند تا پزشک متوجه شود آیا برنامه غذایی،فعالیت بدنی و میزان انسولین تجویز شده برای کنترل قند خون کافی است و یا باید میزان انسولین دریافتی تغییر نماید.

سرانجام دیابت بارداری

امروزه بيشتر زنان مبتلا به ديابت حاملگي با کنترل دقیق قند خون توسط پزشکان كودكان سالمي بدنيا مي آورند. بيشتر زنان مبتلا به ديابت بارداری بعد از تولد كودك بهبود مي‌يابند. با اين حال ابتلا به اين بيماري در بارداری فعلی، احتمال ابتلا در بارداری‌هاي بعدي و يا ابتلا به دیابت نوع دو در آينده را افزايش مي دهد. . به همین دلیل شش هفته پس از زایمان و دوباره یک سال پس از آن و سپس هر ساله قند خون باید بررسی شود و در صورت مختل بودن آن، تشخیص دیابت پابرجا و ماندگار مطرح می‌شود. خانم باردار مبتلا به دیابتی که پس از زایمان دچار مشکل دیابت نباشد، می‌تواند از هریک از روش‌های جلوگیری از بارداری بدون محدودیت استفاده کند.

عوارض دراز مدت دیابت بارداری

اگرچه دیابت بارداری در اغلب موارد عوارض درازمدتی را برای مادر مبتلا و فرزند وی به دنبال ندارد و در صورت اصلاح شیوه ی زندگی از طریق تغذیه ی مناسب و فعالیت ورزشی می توان شانس ابتلا به عواقب درازمدت را به کلی مرتفع نمود، اما باید توجه داشت که خطر ابتلا به دیابت، چاقی، سندرم متابولیک و کبد چرب در این مادران و فرزندان در سالهای بعدی زندگی افزایش یافته، لذا می بایست در فواصل منظم مورد معاینات دوره ای قرار گیرند.

سایر مقالات سایت دکتر فهیمه رمضانی تهرانی

سندرم تخمدان پلی کیستیک

هیستروسکوپی

کولپوسکوپی

زگیل تناسلی

پرسش و پاسخ تکمیلی

سوالات شما در اسرع وقت پاسخ داده شده و از طریق ایمیل اطلاع رسانی خواهد شد

0 دیدگاه
یک دیدگاه بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

چهار × چهار =

Call Now Buttonتماس با پزشک